Podczas wędrówki po górach nietrudno o kontuzję – poślizgnięcie na mokrej skale, skręcenie kostki na stromym zejściu czy skaleczenie podczas wspinaczki mogą przydarzyć się każdemu. Dlatego znajomość zasad reagowania, gdy zdarzy się uraz na szlaku, jest kluczowa dla bezpieczeństwa turystów. Szybka i właściwa reakcja często decyduje o tym, czy poszkodowany bezpiecznie dotrze do pomocy medycznej.
Ocena sytuacji i zabezpieczenie miejsca zdarzenia
Pierwszym krokiem w każdej sytuacji awaryjnej jest zapewnienie bezpieczeństwa zarówno sobie, jak i osobie poszkodowanej. W górach teren może być niestabilny, a warunki pogodowe zmienne, dlatego należy działać rozważnie i metodycznie. Nigdy nie podchodź do poszkodowanego, jeśli istnieje ryzyko, że sam możesz ulec wypadkowi.
Po zatrzymaniu się na bezpiecznym podłożu należy ocenić, co dokładnie się stało: czy osoba jest przytomna, czy oddycha, czy pojawiło się krwawienie. Warto również sprawdzić, czy w pobliżu nie grożą inne zagrożenia – spadające kamienie, stromy uskok, gwałtowny wiatr. Dopiero po upewnieniu się, że miejsce jest bezpieczne, można przystąpić do udzielania pomocy.
Wezwanie pomocy i kontakt ze służbami ratowniczymi
W Polsce za ratownictwo górskie odpowiadają GOPR i TOPR. Pomoc można wezwać, dzwoniąc pod numer alarmowy 985 lub 601 100 300. W rejonach, gdzie nie ma zasięgu sieci komórkowej, przydatna jest aplikacja „Ratunek”, która automatycznie przesyła służbom współrzędne GPS. Zanim zadzwonisz, przygotuj informacje o miejscu zdarzenia, liczbie poszkodowanych i rodzaju urazu.
Jeżeli jesteś w grupie, jedna osoba powinna zająć się kontaktem z ratownikami, a druga – udzielaniem pierwszej pomocy. Warto też oznaczyć miejsce wypadku, np. za pomocą plecaka lub kurtki w widocznym kolorze, co ułatwi odnalezienie poszkodowanego przez ratowników.
Ocena stanu poszkodowanego i udzielanie pierwszej pomocy
Po zabezpieczeniu miejsca i wezwaniu pomocy należy przeprowadzić ocenę stanu poszkodowanego. Pierwsza pomoc w górach wymaga opanowania i wykorzystania dostępnego sprzętu – apteczki, folii NRC czy opasek elastycznych.
Sprawdzenie przytomności i oddechu
Jeśli osoba nie reaguje na głos ani dotyk, należy sprawdzić oddech poprzez przyłożenie ucha do ust i nosa poszkodowanego oraz obserwację ruchów klatki piersiowej przez 10 sekund. W przypadku braku oddechu konieczne jest rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 oddechy ratownicze). W górach, gdzie warunki mogą być trudne, dopuszczalne jest prowadzenie samego uciskania klatki piersiowej do momentu przybycia ratowników.
Zatrzymanie krwawienia i opatrywanie ran
W przypadku krwotoku należy jak najszybciej ucisnąć ranę jałowym opatrunkiem lub czystym materiałem. Nie wolno usuwać ciał obcych wbitych w ciało – należy je unieruchomić i zabezpieczyć. Utrata krwi w górach może szybko prowadzić do wstrząsu, dlatego kluczowe jest ograniczenie krwawienia i ochrona poszkodowanego przed wychłodzeniem.
Urazy kończyn i unieruchomienie
Najczęstszy uraz na szlaku to skręcenie lub złamanie kończyny. Należy unieruchomić staw powyżej i poniżej miejsca urazu, używając chust trójkątnych, kijków trekkingowych lub elementów plecaka. Nie należy próbować nastawiać kończyny. Poszkodowany powinien pozostać w pozycji, w której odczuwa najmniejszy ból, a kończynę warto unieść, jeśli nie powoduje to dodatkowych dolegliwości.
Ochrona przed wychłodzeniem i odwodnieniem
W górach nawet latem temperatura może gwałtownie spaść, szczególnie po zachodzie słońca lub przy silnym wietrze. Wychłodzenie jest jednym z największych zagrożeń dla osoby rannej, która nie może się poruszać.
Zabezpieczenie termiczne
Poszkodowanego należy okryć folią NRC (srebrną stroną do ciała, złotą na zewnątrz), a jeśli to możliwe, przenieść w miejsce osłonięte od wiatru i deszczu. Warto też wykorzystać plecak, karimatę lub ubranie jako izolację od zimnego podłoża. W przypadku dłuższego oczekiwania na pomoc dobrze jest regularnie oceniać stan poszkodowanego – poziom świadomości, oddech i kolor skóry.
Nawodnienie i energia
Jeśli osoba jest przytomna i nie ma przeciwwskazań (np. urazu głowy czy brzucha), można podać jej wodę lub ciepły napój. Unika się jednak napojów alkoholowych i bardzo słodkich. Każdy turysta powinien mieć w plecaku zapas płynów i drobne przekąski energetyczne, które pomagają utrzymać siły w razie dłuższego oczekiwania na ratunek.
Jak postępować przy urazie w odległym terenie
Zdarza się, że wypadek ma miejsce z dala od znakowanego szlaku lub w miejscu, gdzie kontakt z ratownikami jest utrudniony. W takiej sytuacji szczególnie ważna jest organizacja działań i racjonalne gospodarowanie siłami.
Jeśli grupa jest liczna, część osób może udać się po pomoc, pozostawiając przy poszkodowanym co najmniej jedną osobę. Warto sporządzić dokładny opis trasy, kierunku marszu i charakterystycznych punktów terenowych, które ułatwią ratownikom dotarcie. W przypadku długiego oczekiwania kluczowe jest utrzymanie ciepła, spokoju i kontaktu z poszkodowanym.
Wyposażenie turysty a bezpieczeństwo na szlaku
Dobrze przygotowany plecak może znacząco zwiększyć szanse skutecznej pomocy w razie wypadku. Każdy turysta powinien mieć przy sobie podstawową apteczkę, zawierającą:
- jałowe kompresy i bandaże elastyczne,
- plastry i chusty trójkątne,
- rękawiczki jednorazowe,
- koc ratunkowy NRC,
- nożyczki i agrafki,
- środek dezynfekujący.
Sprzęt uzupełniają elementy takie jak czołówka, telefon z naładowaną baterią, mapa papierowa oraz gwizdek sygnalizacyjny. Dobrze wyposażony turysta jest w stanie skutecznie reagować w sytuacji zagrożenia zdrowia, zanim dotrą ratownicy.
Znajomość zasad – klucz do bezpieczeństwa
Świadomość, jak postępować przy urazie, to nie tylko kwestia odpowiedzialności, ale i realnego wpływu na bezpieczeństwo w górach. Regularne szkolenia z zakresu pierwszej pomocy, organizowane m.in. przez GOPR i PTTK, pozwalają zdobyć umiejętności praktyczne niezbędne podczas wędrówek.
Każdy, kto planuje górskie wyprawy, powinien znać podstawowe procedury ratunkowe i mieć przy sobie sprzęt umożliwiający udzielenie pomocy. Odpowiednia reakcja, właściwe wezwanie służb oraz zabezpieczenie poszkodowanego do czasu przybycia ratowników często decydują o powodzeniu akcji ratunkowej.
Świadome i opanowane działanie w sytuacji, gdy wystąpi uraz na szlaku, to obowiązek każdego turysty, który chce bezpiecznie cieszyć się górami.
